I - NY TANTARA NODIAVIN誰Y TOLON誰Y SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKATETO MADAGASIKARA

1 -/ HERISETRA TAMIN誰Y TSY RARINY NO NANORENAN誰Y MPANGORON- KARENA NY FANJAKAZAKANY TETO M/KARA, TANATIN棚ZANY NO NIFORONAN誰Y SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA.

2 - / NIFANTOKA TAMIN誰Y FITAKIAN-JO NY TOLONA NIJOROAN誰Y SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA TANY AMBOALOHANY

3 - /TAFAVONDRONA, NIATRTKA NY ADIN丹MBALAHY (ADY TAMIN誰Y MPANJANATANY) NY SARANGAN誰Y MPIKARAMAN誰Y MADINIKA,

IZAY NO HERY.

SAINGY TSY TAFASONDROTRA MASI-MANDIDY TAMIN NY FITONDRANA NY TOLONA TETO AMIN誰Y FIRENENA SY TANATIN巽IKAMBANANA, (SENDIKA, SY ANTOKO) :

IZANY NO HALEMENY.

4 - /NIHANAHAZ0 VAHANA NY FITARIHANA TOLONA NAMPAHA-OSA NY SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA

TAFASONDROTRA HO MASI-MANDIDY TETO AMIN誰Y TANY SY NY FANJAKANA NY SARANGAN誰Y GASY AMBONY MPIVAROTRA TANINDRAZANA PSD (1960)

5 - /FANJAKANA MANAMASINA NY SARANGAN誰Y MPIVAROTRA TANINDRAZANA

SENDIKタ SY ANTOKO TSY MIATRIKA ADIN-TSARANGA

SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA NIVAKIVAKY TAMIN誰Y ADIN但KOHOLAHY

6 / NY TOLOM-BAHOAKA NO NAMPIARIN-DOHA NY FIAVOTAM-PIRENENA HIFANTOKA INDRAY AMIN誰Y ADIN-TSARANGA MISY ETO MADAGASIKARA.

AFAKA HISANDRATRA HO MASI-MANDIDY AMIN誰Y ASAM-PITOLOMAN誰Y ANTOKOM-PIAVOTANA SY NY SENDIKタ ARY ETO MADAGASIKARA NY SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA SATRIA TAFAORINA NY MFM

 

 

 

 

TARI-DRESAKA

Nasongadin地y Vovonana III (Antananarivo 22-23 Sept.1979) ny foto-kevitra fa :

ォ NY SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA NO SARANGA MPITARI-TOLONA サ.

Avy amin地y famakafakana ny fijotran地y tolom-piavotam-pirenena sy ny tolona ho amin地y fanjakan地y madinika teto Madagasikara sy tamin地y firenen-kafa eran-tany izany.

Voasoritra mazava ny andraikitra tandrify ny sarangan地y mpikarana madinika ao amin地y tantaran地y Madagasikara.

ォ ny SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA NO AFAKA MITARIKA NY TOLOM-PIAVOTANA hanafoanana nt fanandevozana isan-karazany ary ijoroana amin地y fandrosoana . Ny sarangan地y mpikarama madinika no afaka mitarika ny tolom-piavotana hatrany amin地y fandravana ny tsy fitovian-tsaranga napetraky ny Mpangoron-karena sy ny farasisan地y fanjakan誕ndriana. Fandravana ny tsy fitovian-tsaranga misy amin地y tompo sy ny andevo, mpangoron-karena sy ny mpikarama, lehilahy sy ny vehivavy. Ny sarangan地y mpikarama madinika no manana fahaizana asa ho enti-mampandroso ny famokaraba entana sy ny fitaovanamampiadana ny vahoaka ka hial瀟a amin地y fahantrana sy ny tsy fahampiana. Noho ireo voalaza ireo dia ny sarangan地y mpikarana madinika no saranga mpitari-tolona ho fananganana Fanjakan地y Madinika.

Napoitran地y Vovonana III koa ireo halemena izay mbola vato misakana ny sarangan地y Mpiharama madinika tsy ho tafasondrotra amin地y laharana tandrify azy. : ォ Ho masi-mandidy amin地y asam-pitolomanan地y MFM sy eto Madagasikara サ

Anisan段zany izy tsy manana fahefana sy andraikitra nahafahana hanatanteraka ny tolom-piavotana, fa sarangan地y mpangoron-karena hatrany teto amin地y firenena.

Anisan段zany koa MBOLA TSY AMPY NY FITAIZANA ARA-POTOKEVITRA NATAON誰Y MFM NY SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA hahatonga azy ho saranga mpitari-tolona afaka hiatrika ny fanatanterahana ny tolom-piavotana.

Ary tsy ampy hiatrehany ny fahefana sy andraikitra omena azy amin地y fampiharana ny DIFASO ny FAHAIZANA SY FAHALALAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA

Koa nomen地y VOVONANA - III baiko ny Fototra, Toko ary Vondrona MFM hanao fampiofanana manokana ny mpikarama Madinika hitarihana azy hiditra mpitari-tolona ao amin地y MFM

ォFankatoavana izany baiko navoakan地y VOVONANA - III izany izao no dinidinihina sy halalinina ary hampiharin地y MFM sy ny Sendik T.M. ao amin地y fitarihany ny asam-pitolomana andavanandro.

Ny tantara nodiavin地y sarangan地y mpikarama madinika teto amin地y firenena ary ny andraikitra mipetraka aminy ankehitriny izay tsy maintsy itarihan地y MFM sy ny Sendik T.M azy. Izany no hofakafakaina eto.

Marihina tsara fa tsy maintsy nafantoka manokana tamin地y sarangan地y Mpikarama Madinika ny fandalinana amin段ty lahatsoratra ity satria ilaina izany. Momba ny fiombonan地y sarangan地y mpikarama madinika sy mpiasa tany ary ireo saranga hafa kosa dia TSY MAINTSY DINIHINA ARAKY NY FEHIN-KEVITRY NY VOVONANA.

NY TANTARA NODIAVIN誰Y TOLON誰Y SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKATETO MADAGASIKARA

Nanampy ny manafaingana ny fisondrotan地y sarangan地y mpikarama madinika ho ォmasi-mandidy amin地y asam-pitoloman地y MFM sy eto M/karaサ ny fitarihana azy handinika sy hanatsoaka hery amin地y fahalalana ny tantaran地y saranga misy azy.

Izany no ahatakarana ny nampantanjaka io saranga io tamin地y tolona natrehiny, ary indrindra koa ahatakarana izay halemeny tsy maintsy avadika ho hery eo amin地y tolona mbola itarihan地y MFM azy.

Raha ny tantarany dia ny saranga napoitran地y fangoronan-karena ny sarangan地y mpikarama miadinika. Ny mpanjanatany Frantsay no nampivelatra sy nampibahana ny fangoronan-karena amin地y fanaramana hanjaka teto M/kara.

Voatery nifanolana hatrany tamin地y vahoaka tia tanindrazana anefa ny sarangan地y mpangoron-karena frantsay nanjanatany teto sady nifanolana tamin地y vahoaka tamin段reo zanatany hafa koa ary tamin地y vahoaka madinika miavo-tena tany an-taniny tany Frantsa

Nampiovaova ny endrika ny fanjakana nofehezin地y mpangoron-karena teto M/kara izany hatramin地y 1895-1960-1972. Nivadibadika arak段zany koa ny tolona natrehin地y sarangan地y mpikarama madinika.Voasedra tamin段zany ireo Sendik sy Antoko nifandimby teto M/kara. Nametraka andraikitra vaovao amin地y Sendik sy antokom-piavotan地y Vahoaka Madinika kosa ny dingana atrehina hatramin地y 1972-1975.

 

Toy izao ny fanazavana ireo voalaza ireo :

HERISETRA TAMIN誰Y TSY RARINY NO NANORENAN誰Y MPANGORON-KARENA NY FANJAKAZAKANY TETO M/KARA, TANATIN棚ZANY NO NIFORONAN誰Y SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA.

Anisan地y firenena notafihin地y mpangoron-karena Frantsay i M/kara hanjakazakany sy hifehezany ny fihariana ary ny tany sy ny fanjakana. Izany no dikan地y fananihana sy ny fambaboana ny firenena tamin地y 1895

Fanjakana naha-masi-mandidy ny andriana no novantaniny teto M/kara. Ny fanandevozana niompanan地y fanendahana herim-pon弛lona teo amin地y fihariana, miampy ny fanendahan地y andriana ny hetra sy hasina tamin地y vahoaka nofeheziny. Izany hoe fanjakana sy fihariana fehezin地y tompon誕ndevo ka tsy afaka manamora mivantana ny fangoronan-karena tetehin地y mpanjanatany haorina. Fikaramana no sata ifehezan地y mpangoron-karena ny mpiasa anendahany tombony Samy tsy maintsy noravan地y mpanjanatany ny fanjakan誕ndriana na ny fanandevozana hampivelatra haingana ny fihariana sy ny fanjakana feheziny.

Izany no antony nanaovana sesitany ny mpanjaka merina sy ny mpitondra sasany, ny famonoana ny hafa, ary indrindra indrindra ny ォ fampandrian-tany ara-tafikaサ nampalaza an段 Galli駭i fa sady famotehaha ny herim-pitoloman地y vahoaka, no fiezahan地y mpanjana-tany mametraka hatrany am-potony izay mpitondra voafehiny manerana ny firenena. Izany koa no anton地y famotsorana andevo tamin地iy 1896.

Didy jadona sy asa an-terivozona no namolahan地y mpanjanatany ny firenena sy ny vahoaka hamelona ny fihariana fehezin地y voanjo rehefa afaka nandidy sy nanapaka teto amin地y tany sy ny fanjakana izy.

- Nobaboiny ny harena ankibon地y tany

- Nobaboiny koa ny tany famboly midadasika (concessions)

Koa na dia foana ny fanandevozan地y andriana dia nitombo indray aza ny vahoaka tsy nanan-kivelomana sy sahirana indray navarin地y mpanjanatany ho mpikaramany.

Tsy foana akory ny asa an-tery nanompoana ny fanjakana fa ny tompo no niova ary ny asa natao no vaovao (filanjana entana sy mpiasam-panjakana, tao-lalana). Niha-henjana aza satria natanjaka sy nahay kokoa ny herim-pamoretana noho ny an地y andriana sady tsy voafehin地y fombafomban-tany sy fomban-drazana fa vahiny mpandresy vao tonga .

Fomba hamolahana ny mpiasa havarina ho mpikarama tamin地y fitrandrahana harena ambanin地y tany, concessions, ary fanodinan-javatra no fehezin地y voanjo ny HETRA vola notakiana isan-dahy.

Vola tsy maintsy naloa tamin地y fanjakana ny hetra ary nofaizina mafy izay tsy mahefa ny azy ara-potoana. Voatery mitady vola ny olona hanefana azy io fa tsy afaka mifikitra amin地y voly sy fiompiana namelomany ny ankohonany. Izany hoe tsy maintsy mivarotra ny vokatra na mivarotra ny herim-pony : mikarama. ォ Nodidian地y mpanjanatany tsy maintsy hanana ォ livretサ (karatra) manamarina ny ォ angazom狃 koa ny lehilahy tonga taona hiasa, fa raha tsy izany nosamborina hiasa an-terivozona fa mpirenireny. Tsy inona ny ォangazom篏 (engagement) fa fanamarina milaza fa mpikarama hianao.Tsy misy mpanamarina ォangozom サ izay miasa ho an地y tenany ka tsy manana ォlivretサ. Ny voanjo ihany no afaka manamarina angazoma ka izay mikarama aminy mahazo karatra rehefa manaiky ny tian-kano tsy tian-kano ataony. Nampigadra ny miala amin地y asa. Fanerena ny vahoaka hivarina ho mpikarama mpangoron-karena koa ny didy momba ny karamanga sy ny haza-lambo natao an段reo izay tsy manana. Fomba namoriana mpikarama izany ny hetra sy ny kara-manga. ォ Azon ny mpanarama natao koa ny mampiantso mpiasa hiasa ao aminy (ny manam-pahefana no miantso olona ho azy rehefa amin段zany). Didim-panjakana no manendaka ny mpiasa avy an-tan瀟a niaviany ho any amin地y mpangoron-karena ho tompoiny. Sampam-draharaha manokana natao hoe ォoffice du travail サ no niandraikitra an段zany. ォAnkoatr段zany dia nisy ny asa tsy maintsy natao hamoronana faran段zay haingana ny l瀝ana, ny lalam-by, ny lakan-drano, trano isan-karazany.. Ilain地y mpangoron-karena hanamora ny fihariany ny fifamoivoizana, ohatra. Noraisin地y mpanjanatany ho raharaham-panjakana ireny ary nomeny anarana hoe ォfanompoanaサ ho amin地y tombotsoan地y rehetra (SMOTIG). Didy midina tsy maintsy nankatoavin地y vahoaka rehetra ny fanaovana azy. Asa maimaim-poana nanamorana ny fangoronan- karena nataon地y voanjo ny SMOTIG.

Raha fintinina dia didy jadona sy herisetra no namolahana ny mpiasa hivadika ho mpikarama (nobaboina ny tany, nohazaina tamin地y hetra sy ny karamanga), ary nanerena azy hamelona ny fanjariana nofehezin地y voanjo (fiantsoana sy fanendrena ny mpiasa : office du travail). Ankeriny koa no nampiasana ny vahoaka hamorona ny zava-drehetra hanamora ny fangoronan-karena sy ny fanjakan地y mpanjanatany (SMOTIG).

i

Sady fanjakana sy fihariana tsy nofehezin地y mpangoron-karena novantanin地y mpanjanatany frantsay teto ka tsy maintsy nopotehiny.

- mpangoron-karena mitsipozipozy sy osa koa ireo voanjo nentiny hifehy ny fihariana ka tsy afa-mipoitra raha tsy mampiasa mivantana ny fahefam-panjakana, Ary hanendaka akoram-bokatra sy herim-po mihoa-pampana tsy toy ny fanaony tany Eoropa no niaviany teto. Nihatery mantsy ny fangoronan-karena tany Frantsa sady efa nikomy sy nanohitra ny sarangan地y mpikarama madinika ka tsy maintsy voafepetra ihany ny fanendahana herim-po sahin地y mpangoron-karena natao azy. Teto Madagasikara kosa saranga vao niforona ny sarangan地y mpikarama madinika.

Ireo no antony lehibe manazava ny herisetra sy jadona nataon'ny mpanjanatany vao afaka nanorinia ny fangoronan-karena teto amin地y firenena izy.

Fihariana mampiasa fitaovana sy fahaizana mahery noho izay nisy teto hatrizay, ny fihariana nampidirin地y mpanjanatany. Nandidy nanapaka teto amin地y firenena koa ny saranga mifehy azy ; koa nanjary nibahana fihariana teto amin地y firenena ny fangoronan-karena ary nolevoniny miandalana na miankin-doha taminy ireo fihariana hafa rehetra ォNy adin-tsarangan地y sarangan地y mpangoron-karena sy ny sarangan地y mpikarama madinika no ォtongaサ fifanolanana ifotoran地y fanovana sata ny fihariana sy ny fitondrana ny tany sy ny fanjakana manomboka hatreo.

Izao no azo tsoahina voalohany :

-Mpiasa nofolahin地y mpanjanatany an-keriny no nipoiran地y sarangan地y mpikarama madinika teto M/kara.

-Naka endrika arak izany koa ny fifanolanana natrehin地y sarangan地y mpikarama madinika teo amin地y tantaram-pirenena.

 

NIFANTOKA TAMIN誰Y FITAKIAN-JO NY TOLONA NIJOROAN誰Y SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA TANY AMBOALOHANY

Maro tsy tambo ho tononina ny fitantarana mampihorin-koditra nataon弛lon-tsotra, na mpanao politika tera-tany, frantsay ary vahiny hafa eran-tany momba ny fitondrana ny tany sy ny fanjakana izay feno habibiana nataon地y mpanjanatany ny sarangan地y mpikarama madinika teto M/kara. Tsy misy fitsimbinana ny ain地y mpiasa mpamokatra akory. Marina fa nisy ihany ny fanararaotana nataon地y singan弛lona sasany nefa ny jadon地y mpanjanatany mihitsy no fototr段reny rehetra ireny. Satam-panandevozana no nitondrana ny tany sy ny fanjakana, nofeheziria tamin地y hoe : ォ indigenat サ (azon地y mpifehy vahoaka natao ny manafay sy mampigadra tsy misy fitsarana : 1904 - 1945). Anisan地y didy nampiharina tamin地y tera-tany Malagasy ny fanaovana asa anterivozona (lehilahy 16 - 60 taona, 50 andro isan-taona) ny kara manga, ny fiantsoana hikarama izay efa samy voalaza tany aloha.

Na samy mpiasa sy mpikarama aza dia samy hafa ny didy aman-dal瀟a itondrana ny frantsay sy ny vazaha an-taratasy ankilany ary ny Malagasy an-daniny. Ankoatry ny terivozona dia toy izao ny didy nitondrana ny sarangan地y mpikarama madinika tera-tany teo amin地y asany :

-migadra izay mpiasa miala tsy mikarama amin地y ォ patronサ voanjo (rupture de contrat).

Malalaka izany ny jadon地y mpanarama

tsy latsaky ny adin地y 10 ora isan誕ndro no iasana ;

tsy misy andro fialan-tsasatra na alahady na fety ;

tsy misy didy mametra ny fitsimbinana ny aina sy ny fahasalaman地y mpiasa, na miaro azy amin地y herisetra ary ny vono

malalaka arak段zany ny fanararaotana rehetra.

Raha momba ny karama, dia avo lavitra (5 na 10) noho ny raisinny mpiasa tera-tany no raisin地y vazaha na asa mifanahaka ary samy eto M/kara ihany aza no atao. Mihoatra ny vidim-piainana indray dia mikoroso fa tsy mihatsara ny karama (fony 1896 nandray 1f-2.50f isan誕ndro kanefa 0,40f ny kilaom-bary, izany hoe mahazo vary 2,50kg fara fahakeliny ny karama isan誕ndro, 1945 nandray 30 40f  ; 10f ny vary 1kg, vary 3kg na 4kg no azo. Mitombo ny fandaniana arakaraky ny fitaran地y fikaramana satria tsy manana antom-pivelomana ankoatry ny fikaramana ny mpikarama.

Eo anatrehan段zany dia nosakanan地y didy aman-dal瀟a ary tsy neken地y mpanjanatany nivondrona tanaty fikambanana na sendik indrindra fa antoko politika ny mpikarama madinika tera-tany ary ny vahoaka.

Ny didim-panjakana no namaritra ho araka izany ny fahefan地y sarangan地y mpikarama madinika teo amin地y fifehezany ny fananany, teo amin地y tenany sy ny asany ary teo amin地y andraikitra sy dingana azony natao teo amin地y tolona. Voafaritra ny fanjakan地y mpanjanatany araka ireo ny zo azon地y mpiasa tera-tany nantenaina hihatra raha toa manara-dal瀟a ny mpitondra sy ny voanjo mpanarama azy.

Tanaty tetika ny mpanjanatany hanondrotana ny sarangan地y mpangoron-karena ho masi-mandidy io fameran地y zon地y vahoaka Malagasy sy ny mpiasa tera-tany io. Ka na ny zo nanana地y mpiasa mpikarama anatin地y fanjakan地y mpangoron-karena tany Frantsa tamin段zany fotoana izany aza tsy azony nekena hihatra teto Madagasikara. Tsy maintsy natao tery lalana ny sarangan地y mpikarama ary tery lavitra noho ny tany Frantsa aza fa ratsy izany dia ny sarangan地y mpangoron-karera no sahirana... Tsy nahazo nisafidy malalaka ny hikarama na tsy hikarama intsony (kara-manga), na ny fanjarianasa hikaramana (fanendren地y fanjakana), fa indrindra koa tsy mahazo mivondrona anaty fikambanana sendik na Antoko. (Tsy maintsy nomena fahefana malalaka. ahazoany manamafy orina faran段zay haingana ny fangoronan-karenla ataony sy ny fanjakany kosa ny voanjo (fananan-jo hamaritra tany, hampiantso olona hiasa maimaimpoana, sns..)

Izany no anton地y tsy fitovian-jo teo amin地y tera-tany sy ny frantsay sy vazaha an-taratasy, na dia samy mpiasa. Vokatr段zany : dia misy miaramila vazaha anisan地y tonga mampandry tany teto, tsy nitondra inona afa-tsy ny tanam-polony, nefa vetivety foana dia nanjary ォ colon サ natanjaka rehefa misotro ronono ka tsy miaramila intsony.

Tsy herisetra mivantana ihany izany fa ny didy aman-dal瀟a koa (zo) namolahana ny firenena ho andevon地y mpangoron-karena frantsay.

Tsy izay sitra-po sy fanirian地y mpanjanatany ihany kosa no nahafaritra sy nahafetra ny zo ara-dal瀟a niainan地y vahoaka sy ny mpikarama madinika. Araky ny herim-pitoloman段reo saranga mifanolana anatin地y fanjakana no tsy maintsy endriky ny zo sy sata ifampitondrana, na dia eo aza ny foto-kevitra ametrahan段lay saranga masi-mandidy.

Izany hoe : misy fivoarany hatrany ny zo. Na dia samy anaty fanjakan地y mpangoron-karena izao ihany aza (ny mpangoron-karena izany no masi-mandidy) rehefa natanjaka ny herim-pitoloman地y sarangan地y mpikarama madinika vao afaka mamolaka ny fanjakana nanamboatra ho malaka kokoa ny zo mifehy ny asa izy. Raha osa kosa dia ho vary an-javony tsy mihatra akory izany zo efa nananany, ary mety ho foana mihitsy aza (miova arak段zany ny lal瀟a).

Tolona fitakian-jo no niombonan地y sarangan池y mpikarama madinika voalohany teto M/kara. Izany hoe : ォ FAMOLAHANA NY MPANJANATANY HAMPIVOATRA NY DIDY AMAN-DALANA NITONDRAN誰Y MPANGORON-KARENA サ.

Nahatakaran地y vahoaka sy ny mpikarama madinika malaky ny tolona tsy maintsy natao ny fampitahana ny fiainana nodiaviny tamin地y fanandevoana. Tsy dia mifankaiza amin地y fiainan地y andevo taloha ny fiainana nandidian地y mpanjanatany azy (ny lal瀟a tsy mamaritra ara-drazana fotsiny, ary tsy azo namidy mivantana ny mpikarama, tsy navelan地y lal瀟a ho vonoin-ko faty ary mandray karama). Tsy neken地y sain地y mpikarama madinika sy ny vahoaka intsony izany. Indrindra fa nisy ireo fifampikasohana tamin弛lona sy firenena nampanan-jo malalaka kokoa nysarangan地y mpikarama madinika (nanao miaramila ohatra, ka nahita tany an-dafy, nahita fianarana, sns..). Anisan段zany ny fahalalana ny tolon地y madinika sy ny fanjakan地y madinika (Rosia 1917). Ny fitahana tamin段reny koa, nampian地y tsy fitovian-jo tamin地y tera-tany sy Frantsay teto an-toerana, dia nahatakaran地y vahoaka sy ny mpikarama madinika ny fitakian-jo tsy maintsy nataony.

Nanamora zavatra avy taty ivelany ihany anefa ireny. Fa ny tena fototra nipoiran地y fahatakarana ny tolona teo amin地y sarangan地y mpikarama madinika dia ny :

FIFANOLANANA NANATREHANY MIVANTANA NY MPANGORON-KARENA MPANJANATANY TAMIN誰Y FIAINANA ANDAVANANDRO

Nanery azy hifanatrika sy hifandona mivantana isan誕ndro tamin地y mpanjanatany nampiasa azy ny fikarama. Tanatin段zany no nitsimoka tao an-tsain地y mpikarama ny fikomiana ary ny dingana azony notakarina dia ny fitakian-jo.

Ankoatran地y fitakiana ny fanatsarana ny fiainan地y mpiasa (karama sy fiarovana amin地iy herisetran地y mpanarama fampihenana ny ora iasana) dia niaraka tamin地y vahoaka (hatramin地y tambanivohitra sy ny foksionera) ny sarangan地y mpikarama madinika mitaky fanafoanana ny SMOTIG sy fampihenana ny andro iasana fanompoana fanjakana (1920). Niharo avy hatrany tamin地y tolom-bahoaka nitaky itovizana amin地y zakain地y tera-tany frantsay ny tolon地y sarangan地y mpikarama madinika. Ny fitakiany manokana kosa dia ny zo hanangana Sendik, izany hoe hahazo mivondrona sy mitolona an-karihary (RALAIMONGO). nihamaro ary nihanahery hatrany ny fihetsiketseham-bahoaka, ary tonga hatramin地y fitokonan地y mpiasa aza. Nivadika avy hatrany ho fiarahana amin地y vahoaka foana ny fitakian-jon地y mpiasa, ary mivadika avy hatrany ho fanoherana ny fanjakan地y mpanjanatany koa satria araky ny voalaza tatsy aloha : herisetra sy didy jadona no tsy maintsy nampiasain地y mpangoron-karena namolahana ny mpiasa malagasy hikarama aminy. Anisan地y tetika tamin段zany famaritana ny zon地y mpiasa malagasy ary ny tsy fitovian-jo taminny tera-tany frantsay. Nanimba mivantana izany tetiky ny mpanjanatany hampisondrotra ny mpangoron-karena frantsay ho masi-mandidy amin地y tany izany ny tolona fitakian-jo notarihin地y mpikarama madinika. Hany ka famoretana henjana no natsenan地y fanjakana frantsay izany fihetsiketsehana rehetra, na dia fivoriana ォconf駻enceサ fotsiny aza. Tsy mahagaga koa raha nalaky tonga hatrany amin地y fitakiana fahaleovantena ny fihetsiketseham-bahoaka (19 Mey 1929)

Vokatry ny fihetseketseham-bahoaka niaraka tamin地y tolon地y sarangan地y mpikarama madinika, izay nihazakazaka sy nihahenjana mihitsy, dia nahafolaka ny mpanjanatany hanaiky ny fitakiany karama ary indrindra hampivoatra ny zony ka nanaiky ny fananganana sendik ara-dal瀟a tamin地y 1938 ny mpiasa Malagasy. Nanampy hery ny sarangan地y mpikarama madinika malagasy tamin地y fotoana io ny tolon地y sarangan地y mpikarama madinika tany Frantsa izay nitombo hasina sy nahazo hery hatramin地y taona 1936 (Mandatehezam-bahoaka na Front Populaire).

 

TAFAVONDRONA, NIATRTKA NY ADIN 前MBALAHYY (ADY TAMIN誰Y MPANJANATANY) NY SARANGAN誰Y MPIKARAMAN誰Y MADINIKA,

IZAY NO HERY.

SAINGY TSY TAFASONDROTRA MASI-MANDIDY TAMIN NY FITONDRANA NY TOLONA TETO AMIN誰Y FIRENENA SY TANATIN巽IKAMBANANA, (SENDIKA, SY ANTOKO) :

IZANY NO HALEMENY.

Fivondronana ny fiaraha-mientan地y sarangan地y mpikarama madinika tamin地y vahoaka, niatrika ny fahavalony no nahazoany hery namolahana ny mpanjanatany. Vokatr段zany no nahazoany nanangana sendik ara-dal瀟a (1938).

Nalaky nivadika ho tolona politika hatrany ny fitakiana rehetra nosahanin地y sendik noho ny antony voalaza tetsy aloha, hany ka zary antoko politika niafina endrika ny sendik. Izany hoe nandray andraikitra hatrany tamin地y raharam-pirenena (ady tamin地y mpanjanatany). Tafaray tamin地y tolon地y vahoaka manontolo noho izany ny mpiasa sy mpikarama madinika ka tsy nisamaka firy ny heriny. Ny Mpanjanatany fahavalo niombonana sady nisongadina mazava tsara. Tafasondrotra ho ambony laharana ny adin弛mbalahy ka tsy nahasamaka azy ny sendik samihafa (adin誕koholahy). Sady nisy teo rahateo ny sendik matanjaka izay nanan-kasina tamin地y mpiasa, ka nahatarika ny sendik hafa nianaraka azy hanatanteraka ny dingana napetrany, voamarika araky ny vanin-tantara nodiavina: ny CGT. Ary teo koa ny sendik tsy miankina sy ny sendik kristianina.

 

Nitohy hatrany taloha kelin地y 1947 izany endriky ny tolona izany saingy nitatra sy nihalalim-paka teo amin地y vahoaka eran地y Nosy kosa. Nitombo miandalana ny olona voakasiky ny tolona ary nihamafy ny fivondronana tamin地y vahoaka ary teo amin地y sarangan地y mpikarama madinika. Nanenjana mafy ny fandrobany ny harem-pirenana sy ny famoretany ny sarangan地y mpikarama madinika ny mpanjanatany teo anelanelan地y 1938 sy 1946 mba hamahanany ny ady nifanaova段zy ireo tany Eoropa (1939 -1945). Na ny vary hohanin地y vahoaka aza noferana (office du riz) ary navarina hamatsiana an段 Frantsa miaraka tamin地y harem-pirenena sy herim-pon地y mpiasa rehetra teto Madagasikara.

Nalaky takatry ny vahoaka ary tafaori-paka tao aminy fa ny fahaleovantena no l瀝ana hahafahany miavo-tena. Nanjary vain-dohan-draharaha eo amin地y asa-pitoloman地y zanatany ny fandrom-bahana ny fahaleovan-tena haha-masi-mandidy ny firenena eo amin地y taniny. Tsy toy ny tamin地y 1929 intsony fa loha-laharana tamin地y fitakiana fahaleovan-tena ny sarangan地y mpikarama madinika hatramin地y 1945 satria nalaky nahatsapa tamin地y fifandonana mivantana tamin地y mpangoron-karena mpanjanatany fa ny fanjanahana mihitsy aloha no tsy maintsy fongotra eto amin地y firenena. Mampiseho an段zany ohatra ny fihetsiketsehan地y mpiasa mpanao simenitra tany Amboanio sy ny mpikarama tao amin地y FITIM tamin地y 1946. Noho ny tifitra olona nataon地y herim-pamoretana dia nitatra hatrao Mahajanga ny fihetsiketsehana ary niafara tamin地y fiantsoantsoana fahaleovantena. Toy izany koa ny fitokonana nandritry iny taona 1946 manontolo iny (mpikaraman地y lalam-by T.C.E., mpanao siramamy tany NAMAKIA, seranana tany amin地y morontsiraka atsimo-antsinanana. .,.), ary ny fitakiana fisondrotan-karama sy ny fikomiana ary filefana tamin地y asa an-terivozona.

Niely nanerana ny Nosy ny sendik ary tena naha-entana ny mpiasa sy ny mpikarama madinika tokoa, ary ny vahoaka nanodidina azy. Nahafolaka ny mpanjanatany indray ny vahoaka ka afaka nanangana antoko politika ny tia tanindrazana. Izany no vokatry ny fihetsiketseham-bahoaka ary loha-laharana tamin段zany ny sarangan地y mpikarama madinika. Matotra ny fitakian地y vahoaka haha-masi-mandidy amin地y taniny. Izany no dikan地y firotsahany nanatevina ny MDRM ary ny fandatsaham-bato ho an地y MDRM no nanehoany ny fahavononany hitolona. Izany no hery azon地y sarangan知pikarama madinika noho izy mivondrona niatrika ny adin弛mbalahy hatreo amin地y 1947.,

Nisy koa anefa ny halemeny

Sampan地y sendik CGT frantsay ny sendik nijoro sy natanjaka indrindra teto hatramin痴y 1938, ary mbola sampan地y CGT ihany koa sy sendik MDRM Tany Frantsa no foibeny. Nanampy azy koe ny CFTC (kristianina), ary ny tsy miankina . Nanelingelina ny fisandratan地y tera-tany, indrindra ny sarangan地y mpikarama madinika ho masi-mandidy tamin地y fitondrana ny fikambanana izany ary tamin地y fitarihana ny tolona teto amin地y firenena. Voalohany indrindra satria tany Frantsa ny foiben地y sendik, faharoa misy frantsay tompon誕ndraikitra ambony tamin地y sendik teto, ary nampiasainy tanatin地y sendik sy tanatin地y antoko rehefa any ambaratonga ambonimbony ny teny frantsay, (resaka. fivoriana, taratasy, fitsipika)

Iry voalohany no nanakana ny sarangan地y mpikarama madinika tsy ho masi-mandidy tamin地y asam-pitolomana teto amin地y firenena. Efa hatramin地y talohan地y niforonan地y sendik teto M/kara no nisy frantsay iraky ny fikambanana sy antoko an-kavia nanentana tolona teto. Izany hoe avy tany Frantsa no namaritana izay nitondrana ny tolona (1936 :fony teo amin地y fitondrana ny Front Populaire). Fa nony tafatsangana ny sendik (izay sady nanao asan誕ntoko miafina). ka tany Frantsa no foibeny (CGT) dia nanjary mpanampy sy mpanatevina ny tolona notarihiny tany Frantsa ihany no niheveran地y sy nitondrana ny tolona tarihin地y mpikarama madinika teto Madagasikara. Tsy nifototra tamin地y zava-niseho tamin地y vanin-tantara teto amin地y tany sy ny firenena ny baikom-pitolomana sy ny fampiharana ny foto-kevi-piavotan地y sarangan地y mpikarama madinika. Na dia nalaza ho mpiandany tamin地y ォkominist狃 aza ny sasany tamin段reo mpitari-tolona dia tsy nisy .nampifantoka ny tolom-piavotam-pirenena tamin地y adin-tsaranga ifanaovan地y sarangan地y mpikarama madinika sy ny sarangan地y mpangoron-karena teto M/kara. Tsy voavadika ho tolona hahatonga ny firenena ho masi-mandidy amin地y taniny ary ho fananganana fiaraha-monina sy fanjakana ary fihariana fehezintny sarangan地y mpikarama madinika sy ny mpiasa tany ny tolona nitakiana fahaleovan-tena satria tsy nifantoka tamin地y adin-tsaranga tato anatin地y firenena.

Ary na dia Malagasy aza ny mpitarika ny antoko MDRM tao amin地y foiben地y fikambanana, mbola tamin地y CGT ihany no nanankinana ny sendik.

Ary fanohizana ny tolona politika natomboky RALAIMONGO sy ireo Frantsay namany tany Parisy ihany no nitondran-dRASETA ny antoko MDRM.

Izany hoe : nifantoka indrindra tamin地y fampiharana ny zo efa nahitany hirika ny tolona nataon段reo mpitarika MDRM. Ny fampiharana ny zo hofidiana sy hifidy no nampiasainy hitakiana ny fahaleovantena: izany no nampalaza ireo depiote MDRM tany Frantsa. Tsy tafavadika ho antoko mitolona ho amin地y fanjakan地y madinika ny MDRM izay nahavondrona vahoaka madinika maro nanaraka azy satria tsy nifantoka tamin地y adin-tsaranga ny tolona nataony. Tsy masi-mandidy tao amin地y fitarihana tolona tao amin地y MDRM ny sarangan地y mpikarama madinika, hany ka rehefa nandray fiadiana hifamelezana tamin地y mpanjanatany ny vahoaka (29 marsa. 1947) tsy tanaty vinavinan段reo olo-manga mpitarika loatra izany ka tsy nanana tetika mazava sy maty paika momba izany ny mpiady na tamin地y ara-tafika izany na tamin地y fanangana fanjakam-piavotana.

Faharesena no vokany.

Tsy tafasondrotra ho masi-mandidy mitarika ny tolona teto amin地y firenema sady tsy masi-mandidy tanatin地y sendik sy ny antoko nivondronany izany no halemena nitarika faharesena ho an地y sarangan地y mpikarama madinika teo amin地y tantara nodiaviny.

Nampihemotra lavitra ny tolom-piavotam-pirenena sy ny fiavotan地y sarangan地y mpikarama madinika ny famaizana namaivay nampiharin地y mpanjanatany teto amin地y firenena taorian地y 29 Marsa 1947. Nanararaotra nanamatsamaka ny vahoaka ny mpanjanatany ary niezaka naka vahana teto M/kara ny mpivarotra tanindrazana tanatin地y PADESM.

NIHANAHAZ0 VAHANA NY FITARIHANA TOLONA NAMPAHA-OSA NY SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA

TAFASONDROTRA HO MASI-MANDIDY TETO AMIN誰Y TANY SY NY FANJAKANA NY SARANGAN誰Y GASY AMBONY MPIVAROTRA TANINDRAZANA PSD (1960)

Nifandona mivantana tamin地y mpangoron-karena mpanjanatany hatrany ny sarangan地y mpikarama madinika noho ny toerana misy azy eo amin地y fihariana. Tsy nisy fileferany ny tolon地y mpikarama na dia henjana sy nikoizan-tany aza ny habibian地y mpanjanatany tamin地y famotehana ny tolona taorian地y 29 Marsa 1947.

1947 ihany dia nanao fitokonana goavana ny mpiasan-tseranana (dockers) tany Sambava sy Antalaha ka nahafolaka ny mpangoron-karena hampisondrotra 50% ny karamany.

1948 mpikarama 3000 no nitokona sy namolaka ny mpangoron-karena tao, amin地y fanaovan-kena am-bifotsy tao Boanamary.

1953 fitokonana goavana koa tao Antsirabe.

Niverimberina tao amin地y fitakian地y mpikarama ny famaritana ny karama farany ambany (SMIG), ny volan-jaza sy ny fitsimbinana ny aretina ary ny fahanterana sy ny fanafoanana ny asa an-terivozona amin地y endriny rehetra.

Dingana goavana amin地y tolon地y mpikarama teto M/kara ny fivoahan地y lal瀟a mifehy ny asa tamin地y 1956. Nivoatra sy nihanalalaka ny zony teto amin地y firenena na dia mbola tanaty fanjanahantany ihany aza. Tsy nandeha singany izany dingana izany fa tafaray tamin地y fivoaran地y tolona teto amin地y firenena sy iraisam-pirenena.

Toy izao no azo anazavana io vanin-tantara io :

- Efa nihareraka sy lany hery eran-tany ny fanjanahantany frantsay; tsy mahefa manohy ny herisetra sy jadona intsony.

- Maro ny zanatany nihanahery ara-tafika na ara-politika tamin地y tolom-piavotana ka nandemy azy (Viet-Nam 1954, Tanzania sy Maroka 1956, Aljeria, Guin馥, sns...)

- Tsy tafasondrotra ho masi-mandidy tamin地y tolom-piavotana kosa anefa ny sarangan地y mpikarama madinika teto M/kara ary tsy nitarika azy ho amin段zany ny fikambanana nisy fa vao maika nampisamantsamaka ny herim-pitolomana aza. Toy izany koa ny tany Frantsa, hany ka dingana mikasika ny zon地y mpiasa manokana sy zo sasantsasany ho an地y vahoaka no vita fa tsy voakitikitika ny maha-masi-mandidy ny mpangoron-karena mpanjanatany..

-Tsy masina intsony anefa ny mpanjanatany.

-Afaka nanararaotra izany halemen地y mpanjanatany sy ny sarangan地y mpikarama madinika izany ny mpangoron-karena matanjaka (DE GAULLE) sy ny tariny tany Frantsa izay nanana tetika hafa kokoa haha-masi-mandidy azy eran-tany (n駮-colonialisma). Afaka nisandratra teto M/kara koa ny sarangan地y Gasy Ambony mpivarotra tanindrazana notarihin地y PSD.

- ny ォr馭erendumサ tamin地y 1958 sy ny fahaleovan-tena 1960 ary ny fanendrena an段 Tsirarana ho filohan地y Repoblika no fanatanterahana izany. Ny dinam-panandevozana (accord de coop駻ation) no nifehezan地y mpangoron-karena frantsay ny fanjakana sy ny fihariana. Toy izao ny fisehoan段o fitarihan-tolona nampahasoa ny sarangan地y mpikarama madinika, izay nahazo vahana teto amin地y firenena io :

tsy niompana tamin地y adin-tsaranga notarihin地y sarangan地y mpikarama madinika ny tolom-piavotana. Na dia teo aza ny tolona tsy milefitra notohizan地y mpikarama madinika (saranga voalaza tetsy aloha) dia TSY VITAN誰Y MPITARIKA. INTSONY NY NAMPIFAMATOTRA IZタNY TAMIN誰Y FIAVOTAM-PIRENENA, TOY NY TALOHAN誰Y 1947. Nanjary niavaka sy samy naka ho azy ireo tolona ireo. Nivadika ho tena adi-zo ranofotsiny tanatin地y fanjakan地y mpanjanatany ny tolon地y sendik,

-ny tolona politika indray dia tolona miakatra sy mijanona tany ambony tany, raharahan地y samy mpitarika sy ny vazaha mpiaro sy mpitsimbina ny zon弛lombelona ary ny mpitondra zanatany. Nifantoka tamin地y firaisam-po sy fitsimbinana ary fiarovana, ary avy teo, fitakiana famotsoran-keloka ho an段reo mpitarika ny MDRM nigadra sy voasesitany ny fihetsiketsehana natoa (comit de solidarit).

- tany anaty Gazety sisa no niresahana ny fahaleovantena, ary tao amin地y kabarim-pifidianana.

Tsy vain-dohan-draharaha teo amin地y tolon段reo potik誕ntoko maro nisy teo anelanelan地y taona 1947-1958 ny FANDROMBANA ny fahaleovantena.

Namakivaky ny herim-pitolomana izany.

Mbola tsy masi-mandidy ny sarangan地y mpikarama madinika teto M/kara na dia tamin地y andron地y sendik aza. Niendaka tamin地y CGT frantsay mantsy ny sendik tamin地y 1956 SAINGY NIFINDRA FOIBE FOTSINY KA NIANKINA TAMIN誰Y F.S.M. TANY MOSCOU INDRAY((F馘駻ation Syndicale Mondiale). Izany hoe avy nanankina ny tolom-piavotana Malagasy ho mpanampy sy mpanatevina ny tolon地y mpiasa frantsay ny CGT dia nampiditra azy hiankina, mpanampy sy mpanatevina ny tety-mpanjakana Sovietika indray ny FISEMA. Mbola tsy niompana tamin地y zava-niseho tamin地y vanin-tanrtara teto amin地y tany sy ny firenentsika ny baikom-pitolomana sy ny fampiharana ny foto-kevitra na dia nisoratena ho ssialista sy mpomba ォ kominista サ aza ireo mpitarika.

- noho ny saranga nisy ireo mpitarika sy ny saranga niandaniany no nahatonga azy ho azom-panahy hizotra tamin段zany l瀝ana izany ka ilay lafiny efa nampalemy ny tolona tamin地y 1947 no nomeny vahana teo amin地y fiasany.

Ny lafy ratsy nampalemy ny sarangan地y mpikarama madinika teo amin地y tantara no nolovain地y mpitarika antoko sy sendik taorian地y 1947 ka na dia tsy nilefitra tamin地y tolona niatrehany ny mpangoron-karena isan誕ndro aza ny sarangan地y mpikarama madinika dia nahazo vahana ny sarangan地y gasy ambony mpivarotra tanindrazana.

FANJAKANA MANAMASINA NY SARANGAN誰Y MPIVAROTRA TANINDRAZANA

SENDIKタ SY ANTOKO TSY MIATRIKA ADIN-TSARANGA

SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA NIVAKIVAKY TAMIN誰Y ADIN但KOHOLAHY

Izany sy izany no azo ilazana ny fandehan地y tolon地y sarangan地y mpikarama madinika hatramin地y nanjakan地y PSD mandra-piongany.

Nahazo vahana kokoa ny sarangan地y mpangoron-karena frantsay matanjaka ka afaka manova fomba fiasa taty amin地y zanatany. Teren地y tolom-piavotana manerana ireo zanatany rehetra ireo izy. Izay no nahatonga ny fahaleovantena 1960.

Tsy nisy antoko sy sendik nahatarika ny adin-tsaranga ho amin地y fanjakan地y madinika anefa teto M/kara,. (Afaka niroso tamin地y fananganana fanjakana maha-masi-mandidy ny mpangoron-karena vahiny teto amin地y tany malagasy ny sarangan地y gasy ambony mpivarotra tanindrazana.) Niseho ho malalaka kokoa noho ny herisetra sy jadona ary fanararaotana tamin地y fanjanahantany ny fitondrana PSD. Nivoatra ohatra-ny lal瀟a nifehy ny asa (code du travail - 1962).. Izany hoe nitatra kokoa ny zon地y mpiasa ary napetraky ny fanjakana mazava ny fepetra rehetra hamefena izany zo izany tsy ho tonga hatramin地y fandravana ny hasina sy fahefan地y mpangoron-karena. Tsy niseho ho mpanery mivantana ny sarangan地y mpikarama teo amin地y asany ny fanjakana. Malalaka ny firotsahany na fialany tsy hikarama na dia mbola henjana foana aza ny fihazana izay tsy mahaloa ny hetrac isan-dahy ary ny fisamborana ireo tsy manana anton誕sa, niezahan地y mpangoron-karena narotsaka ho mpanelanelana ny manam-pahefana rehefa misy fifanolanana tamin知pikarama madinika. Mpiasam-panjakana no MANDAMINA SY MAMPIHAVANA manao ォconciliation サ ny sarangan地y mpikarama madinika amin地y mpanarama, anisan地y andraikitry ny Ministeran地y-asa izany.

Na niseho ho malalaka kokoa toy izany aza anefa ny fanjakana sosialy demokraty tia voatery niditra mivantana tamin地y fanapempoana sy ny famaizana ary ny fanerena ny mpikarama madinika hifolaka tamin地y mpangoron-karena rehefa mafimafy ny fifanolanana. Mbola osa sy saozanina ihany mantsy ny fihariana nofehezin地y mpangoron-karena nolovany tamin地y mpanjanatany ka nila fanjakana mahery sy matanjaka hiaro azy. Toy izany no niseho tamin地y fitokonam-ben地y mpiasa mpanao siramamy tao amin地y SOSUMAV 1964.

 

Azon地y fanjakana nekena ny hijoroan地y sendik sy ny fitarihany fihetsiketsehana mitaky fampiharana ny lal瀟a, rehefa misy ny mpangoron-karena mandika lal瀟a. Matetika anefa moa miandany mazava loatra tamin地y mpangoron-karena ny fanjakana ka noheverin段reo mpanohitra nifaninana tamin地y mpitondra fa tsy ampy ny ォ fahafahanaサ teto amin地y firenena ..

Ny fahafahana hampihatra malalaka ny zo omen地y mpangoron-karena vahiny ny sarangan地y mpikarama madinika amin地y alalan地y ォcode du travail サ sy ny fifidianana no tiany ho lazaina amin段zany

Azon地y fanjakana nekena koa ny nandraisan地y solontenana地y sendik anjara amin地y famolavolana ny lal瀟a sasany mifehy ny asa sy ny fifampitondrana any an-toeram-piasana (conyention Collective).

Tsy azon地y fanjakana noleferina kosa raha nanao 叢olitika ny sarangan地y mpikarama madinika. Voasoritra mazava tsara tamin地y lal瀟a mifehy ny sendik izany. Adivarotra poti-mofo sy tombotsoa madinidinika sy ady hampiharana ny lalanan地y mpangoron-karena ihany no voafetra nataon地y mpikarama madinika nahazo nanao fifidianana ara-dalana na ny antoko ォmpanohitra サ aza rehefa manaraka ny fepetra rehetra maha masi-mandidy ny mpivarotra tanindrazana. ォ Fanendrena ny olona omena fahefana hitondra ny tany sy ny fanjakana ny fifidianana サ. Ny fototry ny fitondrana mihitsy anefa no miaro ny maha-masi-mandidy ny sarangan地y mpivarotra tanindrazana ka miaro sy mitahiry ny tsy fitovian-tsaranga サ Anisan地y nampitaraina ireo mpifaninana tamin地y PSD ny fifidianana satria tsy voahaja ny fahafahana.

ォNa malalaka toy inona aza ny fifidianana nefa tsy voaozongozona ary tsy azo ravana ny tsy fitovian-tsaranga efa misy dia voafatotra hanompo ihany ny sarangan地y mpikarama madinika fa tsy afa-bela.

Izany no dikan地y fifidianana teto amin地y firenena .Nazava araka izany fa adiseza tamin地y PSD no tena dikan地y fifidianana tamin段zany vanim-potoana izany. Fahafahana na noheveren段reo antoko mpifanandrina tamin地y PSD azy raha toa ka tsy mangala-bato intsony ny PSD.

Famatoran-tena tsy hiatrika afa tsy fifidianana no nanohizan地y ォmpanohitra サ ilay fitarihana-tolona tsy naha masi-mandidy ny sarangan地y mpikarama madinika sady nanankina ny adin-tsaranga teto amin地y firenena ho mpanampy sy mpanatevina ny tany ivelany.

Izany no endrika vaovaon地y tolona manara-dal瀟a hatramin地y 1958. Tsy teo amin地y sehatry ny fitondrana ihany no nahitana izany fa hatrany anatin地y tolon地y mpiasa sy mpikarama madinika koa.

Ny sarangan地y Gasy Ambony no tompon地y laka sy masi-mandidy hatrany anaty sendik. Mpanohana sy mpandatsa-bato ho an地y antokony sy ny sendik瀟y no tena nilan地y mpanao adiseza ny sarangan地y mpikarama madinika tanaty fanjarian誕sa dia nanjary very tamin地y adin誕koholahy nifaninanan地y sendik rehefa mifidy delegu ny adin-tsaranga. Voasamatsamaka ary nifandrafy mihitsy aza ny samy mpiasa sy ny sarangan地y mpikarama madinika noho izany adin誕ntoko sy ady sendik izany.

Nahafintina tsara ny momba izany ny tenin地y VOVONANA III hoe :

ォ Ny sarangan地y mpikarama madinika dia nijanona ho saranga fehezin地y mpangoron-karena eo amin地y fihariana sy ny fiaraha-monina ka mitaky ny heveriny ho rariny na asam-pitolomany fa tsy manana fahefana sy andraikitra サ

Voaterin地y tantara hiresaka saranga ihany ireo mpitarika sendik sy ny antokom-pifidianana saingy natao kabarim-pifidianana sy resaka manidina ihany izany fa tsy nifantoka tamin地y famakafakana ny tolona natrehina teto amin地y firenena. Na ny teny nilazana ny adin-tsaranga aza dia tamin地y teny manavia sy sarotra ho an地y vahoaka.

Nihasarotra araka izany ny nisandratan地y sarangan地y mpikarama madinika ho masi-mandidy tanatin地y antoko sy sendik.

Nalaza tany ampita ny mpitarika fa tsy nahefa inona tamin地y adin-tsaranga teto an-toerana.

Nanjary nahazo vahana teto amin地y firenena ny fisamatsamahana ary ny tsy fitiavana antoko sy sendik hatreo amin地y 1971 - 1972 fa ady an-trano sy fandripandripaka, fivarontan-tolona ary fanaovana tohatra fiakarana ny vahoaka madinika no niainany azy. Ny fanariana ny adin-tsaranga ary ny fanarahana ny adiseza araky ny lalam-pifidianan地y mpangoron-karena sy ny ォcode du travail サ no anton段zany.

NY TOLOM-BAHOAKA NO NAMPIARIN-DOHA NY FIAVOTAM-PIRENENA HIFANTOKA INDRAY AMIN誰Y ADIN-TSARANGA MISY ETO MADAGASIKARA.

AFAKA HISANDRATRA HO MASI-MANDIDY AMIN誰Y ASAM-PITOLOMAN誰Y ANTOKOM-PIAVOTANA SY NY SENDIKタ ARY ETO MADAGASIKARA NY SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA SATRIA TAFAORINA NY MFM

-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o

Hatramin地y 1958, matoa nisy fivondronana sy fiaraha-mientana indraindray tao amin地y sarangan地y mpikarama madinika (fitokonana lehibe), tsy dia avy amin段reo mpitarika antoko sy sendik瀘-pifidianana akory. Ny fifandonana段reo sarabamben地y mpiasa sy ny sarangan地y mpikarama madinika mifanolana mivantana tamin地y mpangoron-karena no nahatonga an段reny.

Vahoaka tsy voafehiny no nitroatra ka may volon-tratra hatrany ireo mpitarika antoko sy sendik瀘-pifidianana namonjy namono asam-pitolomana ary nifampiraharaha mivantana tamin地y mpanarama. Anisan地y nahamaimbo azy ireo sy nampihetry hasina azy tao amin地y mpikarama madinika izany. Tanaty tolom-bahoaka ohatr段zany ary tanaty antoko sy sehatra ivelan段reo antoko sy sendik mamato-tena tsy nanao afa tsy fifidianana sy adiseza ireo no tsy maintsy niaren地y tolom-piavotam-pirenena hifototra amin地y adin-tsaranga indray. Tany amboalohany aza dia tany ivelan地y tolona ankarihary sy neken地y lalanan地y mpivarotra tanindrazana mihitsy.

Nihanahazo vahana tamin段zany ny hevi-dehibe hoe : ォ manohitra ny imp駻ialisma, manohitra ny fanjakan地y mpivarotra tanindrazana, adi-tsaranga, vahoaka madinika. Nihamahazo vahana ny famakafakana ny tantaram-pirenena araka ny adin-tsaranga ary fanompanana ny teti-piavotana amin地y adin-tsaranga ifanolanan地y sarangan地y mpikarama madinika sy ny gasy ambony mpivarotra tanindrazana kitro nifaharan地y mpangoron-karena vahiny. Nanomboka nifantoka tamin地y fanoherana ny imperialisma sy fihetsiketsehan地y mpianatra, indrindra tamin地y 1971.

Nitroatra nanao fihetsiketsehana mahery vaika nifandona tamin地y fitondram-panjakana ny vahoka notarihin地y antoko MONIMA tamin地y Aprily 1971 rehefa nitsipaka ankarihary ny adisezan地ygasy ambony mpanao fifidianana hatramin地y 1968-1969.

Nazava tamin地y fitakiana nentin地y tolom-bahoaka 1972:

(Foano ny didm-panandevozana, roahy ny tafika vahiny, fanagasiana sns..) fa ny fanjakana nofehezin地y gasy ambony mpivarotra tanindrazana haha masi-mandidy ny mpangoroin-karena vahiny no fahavalo niombonana地y vahoaka tia tanindrazana sy ny mpiasa ary ny mpikarama madinika. Io fanjakana io no naongany tamin地y 13 mey 1972. Izao no azo marihina momba ny 13 mey 1972:

Avy amin地y sendik sy antoko samihafa ireo vahoaka ireo ary nisy tsy nanana antoko na sendik

- Nazava taminy kosa ny fahavalo atrehina (izany hoe adin弛mbalahy amotehana fanjakana maha masi-mandidy ny mpangoron-karena vahiny) dia resy ny fisamatsamahana nateraky ny ady madinika nanodinkodinana地y Gasy Ambony ny tolona. Lasa ambony laharana indray ny fiavotam-pirenena ary tafa-sondrotra tamin段zany ny vahoaka.

- Norahonana sy nomelohin段reo mpikambana, antoko ary sendik nilavolefona tamin地y PSD ny vahoaka tamin段zany. Fisedrana lehibe nampiharihary ny hadisoan段reo antoko sy sendik ireo ara-tantara iny vaim-potoana iny ary nampihena tokoa ny heriny sy ny hasiny teto amin地y firenena.

- Teo ny fiezahan地y fahavalo hamakivaky ny herim-bahoaka tamin地y adim-poko (1972 1973), teo ny filofosan地y gasy ambony ambaniandro ho lasa mpangoron-karena tera-tany, hamadika ny tolona hanjary fananganana fanjakana maha masi-mandidy ny sarangany (Ramanantsoa 1972 - 1975). Teo ny fisamborana mpitari-tolona ary famonoana ny Kolonely Ratsimandrava aza (11 febroary 75) ;

- Tsy afa-bela tamin地y ady an-tranony sy tamin地y herin地y tolom-bahoaka anefa ireo saranga nitetika mbola hanangana fanjakana sy fihariana fehezin地y mpangoron-karena teto Madagasikara.

- Nijoro ankarihary ny 27 desambra 1972 ny Antoko Mpitolona ho amin地y Fanjakan地y Madinika ka afaka niha mafy orina sy nanao dingan-dava teto amin地y firenena ny tolona hananganana fanjakana masi-mandiny amin地y taniny sy fihariana tsy miankin-doha fehezin地y sarangan地y mpikarama madinika sy mpiasa tany.

- Voafaritra mazava tsara hatrany amin地y fitsipika ifampifahezan地y MFM, mbola nohafafisin地y VOVONANA - III, ary indrindra indrindra nidaribary hatrany tamin地y asam-pitolomana nitarihany ny vahoaka sy ny tantara nodiaviny hatramin地y niorenanay fa : ォ Ny MFM sy ny Vahoaka Malagasy no tompon地y Tolom-piavotana Malagasy ; koa araka izay olana atrehina manokana na miaraka amin地y ォ hafa no itondrana ny tolona サ

Manao asam-pitolomana eto Madagasikara ny MFM, ka noho izany dia nifototra hatrany ォ tamin地y fisehoana-javatra sy jizotry ny tantara eto ny famaritana ny dingana andalovana sy ny fenitra tratrarina サ

Na inona na inona fihenjanana ndiso tafahoatra nety ho niseho teo amin地y mpitari-tolona, ary na teo aza ny hadisoana sasantsasany noho ny tsy fahazarana amin地y ady ary noho ny MFM antoko Mpiavotana vaovao sty mbola nisy toa azy teto azo nianarana teto amin地y firenena ; na teo koa aza ny tsy fahampian地y fahalalana sy ny fahaizana teo amin地y mpitari-tolona, indrindra ny sarangan地y mpikarama madinika sy mpiasa tany, dia azo antoka tanteraka amin地y foto-keviny sy ny fiasany ary ny fifamatorany hatrany amin地y vahoaka miavo-tena ny fanatontosana ny foto-kevitry ny VOVONANA - III :

SARANGAN誰Y MPIKARAMA MADINIKA, MASI-MANDIDY :

- AMIN誰Y ASAM-PITOLOMAN誰Y MFM

- SY ETO MADAGASIKARA.

Ny antoko MFM no Antoko mahavita mitarika ny tolom-piavotam-pirenena hatrany amin地y fananganana fanjakan地y madinika ary famongorana ny fototra iorenan地y tsy fitovian-tsaranga eto Madagasikara.

 

 

 

 

 

 

J

 

 

J